De onderwijssector hoeft niet voor elk kopietje, voor elke dvd-vertoning en voor elk deuntje toestemming te vragen. De Auteurswet en de Wet op de naburige rechten kennen namelijk beperkingen: uitzonderingen ten behoeve van het algemeen belang. Hierdoor mag onder bepaalde voorwaarden zonder toestemming van de auteur gebruik worden gemaakt van een auteursrechtelijk beschermd werk. Eén van die voorwaarden is overigens wel dat voor het gebruik een billijke vergoeding wordt betaald, meestal aan een organisatie die daarvoor door de wetgever of door de rechthebbenden zelf is aangewezen.
Wat mag er wel?
Een aantal voorbeelden van beperkingen op het auteursrecht:
- Citeren mag. Het is toegestaan om een kort fragment of een beeld te citeren, als daarbij de bron wordt vermeld; het citaat moet duidelijk een functie hebben als ondersteuning van een verhandeling (bijvoorbeeld als verklarend voorbeeld) en mag niet vooral een illustratieve functie hebben omdat het bijvoorbeeld zo’n leuk plaatje is (artikel 15a Auteurswet).
- In het onderwijs mogen korte stukken gebruikt worden. Het is toegestaan om korte gedeelten, korte artikelen of afbeeldingen [apart scherm Definitie korte gedeelten] uit een boek, tijdschrift of krant te kopiëren, als losse kopie of voor opname in bijvoorbeeld een reader of syllabus, als daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald. (artikel 16 en 16h Auteurswet). Deze vergoedingen worden geïncasseerd door Stichting Reprorecht (voor de losse kopieën) en Stichting PRO (voor het gebruik in readers). Ook voor het vertonen van films en het ten gehore brengen van muziek zijn speciale mogelijkheden en regelingen, als de vertoning deel uitmaakt van het schoolprogramma, beschreven is in het schoolplan, en dus dient ter directe ondersteuning van het onderwijs.
- De beschermingsduur is beperkt. Zeventig jaar na de dood van de auteur houdt de bescherming van het auteursrecht op en is zijn/haar werk vrij te gebruiken (artikel 37 Auteurswet). Hou wel rekening met het auteursrecht van bijvoorbeeld de uitgever of de vertaler.
- Als een onderwijsinstelling een opname van bijvoorbeeld een toneel- of muziekuitvoering uitleent, hoeft daarvoor geen billijke vergoeding te worden betaald (artikel 2 Wet op de naburige rechten).